जब अस्पताल आफै बिरामी भयो

डा. अवनीभूषण उपाध्याय
बरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ

काम गर्दाको समयमा र मानिस पढ्ने बेलाको समयमा केहि फरक हुँदोरहेछ । पढ्ने बेला पढाइ र भविष्यको कल्पना मात्र हुँदोरहेछ भने पछि काम गर्दाको समयमा आफ्नो मेहेनत लगनशीलतामाथि कामको झन्झट, तनाव, छलकपट, बेइमानी, खुट्टा तानातान, चुकुली इत्यादी जस्ता अनेक कुराको सामना गर्न पर्दोरहेछ । मानिस सिधा हिसाबमा सरल प्राणी नै हो, खास गरेर उसको मनमा छलकपट जस्ता कुरा सुरुमा हुँदैनन् । पछि कालगतिले र परिस्थितिले उसको मनमा यी सब कुरा जन्मिने गर्दछन् । यदि आफु सचेत हुन सकिएन भने यसले आफुलाई नै सताउन थाल्दछ ।

मेरो आफ्नै अनुभवमा पनि केहि कुराहरु सम्झिन मन लाग्छ । आफ्नो अध्ययनपछि काम सुरु गर्दाको समयमा मलाई पनि रुसमा पढेर आएको डाक्टर भनेर त्यति सजिलो परिस्थिति अवश्य पनि थिएन । कोहि कोहि राम्रा मान्छे नभएका पनि होइनन् तर अरु एकदुई जना कालो मन भएकाहरुले गर्दा काम गर्ने वातावरण दुषित पार्ने अवस्था आई नै रहन्थ्यो । डाक्टरी पेशा, अरुको सेवा गर्ने धर्म, सबलाई मद्दत गर्नु पर्ने, कति उच्च विचार बोकेर काम गर्नु पर्ने बेलामा यस्तो खालको अवस्था आउनु भनेको अति नै नराम्रो कुरा हो ।

सँगै काम गर्नुपर्ने साथीहरुबीच पनि कहिलेकाँही अमिलो वातावरण बन्न जान्थ्यो । विभिन्न देशबाट पढेर, तालिम लिएर आएका विभिन्न खाले चिकित्सकहरु फरक हुनु स्वभाविकै हो तर बिरामी र चिकित्सकबीचको सम्बन्धको बारेमा कुनै भिन्नता आउनु पेशा अनुसार सुहाउने कुरो हुँदै होइन । जुन देश र जुन भाषामा पढे पनि शास्त्र त एउटै हो नि, होइन र ? पढ्ने बेलामा कति मेहेनेत गरेर पढेको छ, कति इमान्दारीसाथ पढेको छ, त्यसमा पो भर पर्छ ।

म त बिशेषज्ञ भएर नै आएको थिएँ, मलाई तुरून्तै पिजी गर्नुपर्ने अवस्था थिएन । काममा पनि राम्रै मौका पाएको थिएँ तर आफुभन्दा पछि आएकाहरुको लागि हामीले बाटो बनाइ दिनुपर्छ भन्ने लाग्दथ्यो । हामी केहि साथीहरुलाई आफु काम गर्ने संस्थानको प्रगति होस्, एउटा पिजी गर्ने कलेज बनोस् भन्ने लाग्दथ्यो र त्यसको लागि कोशिस पनि गर्दै थिएम् ।

सुरुमा केहि कठिनाइ नआएको पक्कै पनि होइन तर पछि कलेज बन्ने भो । हामीले आफ्नै अस्पतालमा एउटा पिजी कलेज बनोश भन्ने इच्छा राखेका थिएम् । पछि बन्यो तर एउटा मात्र अस्पताल नभएर अरु पनि अस्पताललाई मिलाएर बन्ने भयो, राम्रै भयो । धेरै जना खुशी पनि भए, त्यसमा अब कसरी राम्रो काम गर्ने, कसरी धेरैभन्दा धेरै नयाँ पुस्ताका चिकित्सकहरुलाई फाइदा हुने गरी व्यवस्था मिलाउने भनेर सोच्दै थिएम् । यत्तिकैमा राजनीतिमा पोलिटिक्स छिर्‍यो । केहि चम्चेहरुले मन्त्रीको चाकरी गरेर प्रशासनमा आफ्नो पकड बनाए । राम्रो काम गरे त केहि थिएन, जसले गरे पनि सबको हितको लागि गर्ने हो तर उनीहरुको नियेत् ठिक देखिएन । काम सुरु नै भाको छैन, उनीहरु कसलाई काखा कसलाई पाखा लगाउने भनेर तिकडमबाजी सुरु गर्न थाले ।

अस्पतालमा काम गर्ने धेरै चिकित्सकहरु बरिष्ठ थिए र स्वास्थ्य मन्त्रालय, लोक सेवा आयोग, शिक्षा मन्त्रालयबाट मान्यता प्राप्त थिए । अब उनीहरुको ग्याङमा नपरेको इमान्दारहरुलाई कसरी पाखा लगाउने भनेर दि रात षडयन्त्र गर्न थालेछन् । कहिँ नभएको जात्रा हाडी गाउँमा भन्या जस्तै पिजी गर्या अवधिमा छलकपट गरेछन् । यति समयको अवधि भएको हुनुपर्छ भनेर, तीन बर्ष हुनै पर्ने रे । जसजसले पढ्दा पिजी नै दुइ बर्षे थियो । उसले कसरी पढेर आएको १०–१५ वर्ष पछि तीन बर्षे बनाउने ? कत्तिलाई त सरकारले पढ्न पठाएर आएकालार्इ पनि यो मिलेन, त्यो मिलेन भनेर बाहिर रखियो ।

अब सँगै काम गरेर बसेकाहरुमा फाटो आयो, दुइ फ्याक भयो । राजनीतिले चरम सिमा नाघ्न थाल्यो । मन्त्रालायतिर जाने अनि कुरा लगाउने, आफु काम नगर्ने, अरुले काम गरेन भनेर चुकुली लगाउने, खुट्टा तान्ने, भएको नभएको कुरा लगाएर आफ्नै कर्मचारीलाई फसाउने, अपमान गर्ने । वातावरण बिग्रिँदै गयो, अप्ठ्यारो परिस्थिति सृजना हुन थाल्यो ।

कस्तो सोचेको, कस्तो सपना देखेको तर आफ्नो अस्पताल छियाछिया पर्न थाल्यो । मैले नै औंला समातेर काम सिकाएकाहरु गएर मेरै बारेमा के के भन्ने गरेका रहेछन् । मेरो कोठामा बसेर यो भएन त्यो भएन भनी भनी नथाक्ने अनि उता गएर सबै उल्टो कुरा लगाउने । पढेलेखेका विद्वानहरुको यो अवस्था, दुखः लाग्ने ।

पछि कुरो के रैछ भने ती चाटुकारहरु धेरै जस्तो बाहिर कुनै र्कै मेडिकल कलेजमा पैसा निवेश गरेका साउजीहरु पो रैछन् । आफुले पैसा हालेको ठाम बचाउन आफ्नै आमाजस्तो संस्थालाई पछाडिबाटछुरी धस्या पो रैछन् । दोष अरुलाई थुपारेर आफ्नो पाप लुकाएका पो रैछन् ।

हाम्रा सत्ताधारीहरु पनि गणेश प्रवृत्ति रुचाउने त हुन् नि, जो जो पुच्छर हल्लाएर वरिपरी घुम्छ, त्यसैको कुरा सुन्ने ।

त्यसबेलाका स्वनामधन्य मन्त्रीजी आफुलाई भगवान नै सम्झिने । वरिपरि धेरैजसो पुच्छर हल्लाउनेहरु मात्र रुचाउने । राजाको नया पोशाक … कै जस्तो, हो हो मन्त्री ज्यु हो, भने पछि त्यत्रो ठुलो सर्जन भएर पनि कुरै न बुझ्ने, यस्तो पनि हुँदो रैछ ।

आफ्नो वरिपरि सँधै बसेर कुराकानी गर्ने अनि मौका पाउनासाथ पुच्छर टाङमुनि हालेर लुरुलुरु कुरा लगाउन पुग्ने । कस्तो हुँदो रैछ आफ्नो मात्र फाइदा हेर्नेहरुको चरित्र, भन्न पनि लाज लाग्ने ।

मानिसको जीवनमा कठिनाई आउनु स्वभभाविकै हो तर यस्तो तरिकाको नीच काम गर्नु त्यो पनि समाजको उच्च पदमा मानप्रतिष्ठा पाएर बसेकाहरुबाट हुनु हामी सबैको दुर्भाग्य नै हो । आफुलाई पर्दा त्यही व्यक्तिसित सहयोग पनि लिने र पछि त्यही व्यक्तिलाई बेइमानी गर्नु त लाजै लाग्ने कुरा भो नि त । हाम्रो देशमा मात्र हुने कुरो त होइन यो तर हाम्राले झन् इमान्दारीपुर्वक मेहनेत गरेर आफ्नो देशलाई कसरी हुन्छ छिटोभन्दा छिटो माथि उठाउनु पर्ने बेलामा आफ्नै मित्रहरुलाई छुरी धसेर उसैको ढाड चढेर माथि उक्लिन खोज्नु चै अपराध हो ।

अरु बिषयमा त मलाई खासै अनुभव छैन नै तर आफ्नो क्षेत्र चिकित्साशास्त्र भएकोले यसप्रति अलि झुकाव हुनु स्वभाविकै लाग्दछ । हाम्रो विषय यस्तो विषय हो जसले हरेक व्यक्तित्वको सामाजिक मात्र नभई हरेकको निजि जिन्दगीमा पनि उत्तिकै प्रभाव पारिरहेको हुन्छ । तसर्थ चिकित्साशास्त्रको आफ्नै मूल्य र विषेशता छ । जो यो विधामा लागेको हुन्छ, उसको पनि समाजको लागि एउटा छुट्टै जिम्मेवारी हुन्छ । मानिस–मानिस बनेर त समाज बन्दछ अनि समाज–समाजबाट नै देश बन्ने होइन र ?

हुन त सबै विधाको आ–आफ्नो महत्व हुन्छ, एउटा नभएर अर्को पुरा हुन सक्दैन । यो ध्रुव सत्य हो । कुरा के भने, जो जुन विधामा छ उसलाई त्यहि विषयमा बढी दखल हुनु स्वभाविक नै हो । कुनै विधा एकबाट अर्को ठुलो हुँदैन । सबैको आ–आफ्नो ठाम हुन्छ ।

हाम्रो समाजमा अलि नैतिकता, अलि अनुशासन, अलि देश प्रेमको मोह बढाउनु पर्ने छ । बाँकी सबै आफै प्रकृतिले नै मिलाउँदै जान्छिन् । केहि नेताहरुको बोलीले गर्दा देश प्रेम भन्ने शब्द नै अप्ठ्यारोमा परेको जस्तो लाग्दछ तर हामीले फजुल कुरामा ध्यान दिनु हुँदैन । नेता आफ्नो काम गर्छन्, हामी देश बनाउने काम गर्नतिर लागौं । उनीहरुलाई थाहा पनि हुँदैन होला, किनभने उनीहरुको ध्यान त अरु काममा नै छ, सबलार्इ थाहा छ ।

भुटानमा शिक्षक र चिकित्सकलाई स भन्दा बढी तलब दिन थालिएको छ रे । अब १० बर्षमा हेरम्, कस्तो परिवर्तन आउँछ । मैले आफु चिकित्सक भएकोले यो भन्या कदापी होइन, समयले देखाउने छ, भुटानले कति सोच्या रैछ भनेर । शिक्षा र स्वास्थ्य वास्तवमा ज्यादै गहन र भविष्यको लागि अति जरुरी हुन्छ नै ।

धेरै बर्ष काम गर्दाका आफ्ना तितामिठा अनुभव हुन् यी सब कुरा, यस्तै कुराले गर्दा, काम गर्ने मान्छेलाई पनि नैराश्य आउनसक्छ, यो कुरो कसैले बुझ्दैन या बुझ्ननै खोजिदैन । त्यही कारण आफ्नो मनका कुरा पोख्न मन लागेर यो लेखिरहेको छु । आशा छ, नेपालनाम्चाले प्रकाशित गरिदिएर पाठक सामु पुराइदिने छ ।

…
(नमस्कार ! नेपालनाम्चा तपाईंको मिडिया साथी हो । र, nepalnamcha@gmail.com मा परिचय, फोटोसहित मनका अनेक कुरा, सबै कुरा पठाउनुहोला ।)