गाईलाई ‘माता’ मान्नुको रहस्य

जय गौ माता

स्मृती राणा

विश्वको एक मात्र हिन्दु राष्ट्रको रुपमा संसारभरी विख्यात भईसकेको नेपाल सनातनदेखि नै गौरक्षक राष्ट्र हो । पाश्चात्य शिक्षादीक्षाको प्रभावको फलस्वरुप मानिसहरुमा नास्तिकता एउटा ठूलो चुनौती बनेर आएको छ । अझ खासगरी शिक्षित भनिने व्यक्तिहरुमामा त्यसको बढी प्रभाव परेको पाउदछौ । धेरै मान्छे भ्रममा परेर ईश्वर, अध्यात्म, भाग्यवाद, पुनर्जन्म, देवी-देवता, स्वर्ग र नर्कका कुराहरुलाई केवल ढोंग र भ्रामक देख्दछन् ।

यस्तो मानसिकता यति बढ्दै गईरहेको छ कि धेरैजसो मानिसलाई धर्म ग्रन्थको पाठ गर्नु, विद्वानहरुको कुरा सुन्नु त परै जाओस्, यस विषयमा जान्न पनि चाहदैनन् । उनीहरु आफ्नो स्थुल शरीरलाई सत्य मानेर आफ्नो दृढ सिद्धान्त बनाउदछन् । मानिसहरू आफ्नो धार्मिक विश्वास गुमाएर दिन प्रति दिन बढी अशान्त भईरहेका छन् । वर्तमान युवाहरूको जीवन आलश्यपूर्ण र धर्मसुन्य हुँदै गईरहेको छ । हामीले हाम्रा सन्तानहरूलाई अध्ययनको सुरूवातवाट नै यस्तै तरिकाले पढाएका छौं कि मन र बुद्धि पनि त्यही अनुसार बनिसकेको छ । धार्मिक शिक्षाको विषयमा हाम्रो शिक्षालयमा न त केही पढाईयो न त केही सिकाईयो, हाम्रो माता-पिताले हामीबाट पढ्दै नपढेको कुराको अपेक्षा गर्छन् ।

प्राचीन समयमा मानिसका जीवनका सम्पूर्ण क्रियाकलापमा धर्मको नियन्त्रण थियो र उनीहरूले जेसुकै गरे पनि त्यसको गणना पाप र पुण्य गरी दुई श्रेणीमा हुन्थ्यो । अहिले नेपालको संविधान २०७२ अनुसार नेपाल राष्ट्र विश्वको एकमात्र हिन्दु राष्ट्रबाट धर्म निरपेक्ष राष्ट्रमा सूचिकृत भएपछि धर्म – अधर्म, पाप – पुण्यप्रति मानिसमा विकृती एवं ढोंगी बुद्धी उत्पन्न हुनाले चोरी, ठगी, व्यभिचार, हत्या आदी अपराधहरूमा वृद्धि भईरहको छ । यो दुष्प्रवृत्तीलाई रोक्न सक्ने शक्ति धर्ममा मात्र छ जसमा आज हामी निरपेक्ष बन्दै गईरहेका छौँ ।

“गावो विश्वषस्स मातरः गोषुः लोकाः प्रतिष्ठिहताः” अर्थात, “गौ माता नै सम्पुर्ण भुत एवं भविष्यआकी माता हुन् गाई नै विश्वको माता हुन् गाई नै यो लोककी प्रतिष्ठिरत माता हुन्” । पशुभन्दा मानिस चेतनामा, बलमा धेरै अगाडी भए पनि एउटा पशु गाईलाई हाम्रो वेदहरुमा, धर्मशास्त्रहरुमा “माता” मान्नुको पछाडि सामान्य कुरा नभएर एउटा रहस्यको विषय हो । गाईको सम्पुर्ण शरीरमा ३३ कोटी देवी देवता निवास गर्दछन् । यहाँ गौको श्रुती पृथ्वीको आदि जातिको सबै प्रकारबाट सुरक्षा गर्नको लागी भगवान शिव गोरखनाथको अवतार लिनु भएको थियो । गौमाताकै सेवा र संरक्षण आदिको प्रभावले राजा दिलिप, राजा द्रव्य शाह आदिले धन, राजपद आदि प्राप्त गर्न सार्थक भए ।

गाईको अंग प्रत्यंगमा समस्त देवताले तीर्थ, व्रत, नित्य निवास गर्दछन् । गोमुत्रमा पवित्र गंगा, सरस्वती आदि समस्त नदीहरु निवास गर्दछन् । गाईको चार पाउमा धर्म, अर्थ, काम, मोक्षले बास गरेको हुन्छ । गौमाताको रौँ-रौँमा ३३ कोटी देवताहरु सतत निवास गर्दछन् । गौमाताको दुई आँखाहरुमा सुर्य र चन्द्रमा निवास गर्दछन् । गाईहरुको नासिकामा अश्वीनिकुमार सतत निवास गर्दछन् । गाईहरुको श्रीङ्गामा सतत सुमेरु पर्वत निवास गर्दछन् । गौमाताको मुखमा शिव, पिठमा ब्रह्मा, गलामा विष्णुत एवं रौँ रौँमा सबै सुरगण नित्य निवास गर्दछन् । गाईको दाँया सिङमा विष्णु छ र बायाँ सिङमा ब्रह्मा नित्य बसेका छन् भने दुवै सिङका शिखरमा सबै चराचर साधु, सन्त, सज्जनहरु र अन्चर नदी सरोवर ब्रह्मकुण्ड आदी तिर्थ बसेको हुन्छ । ललाटमा देवी पार्वती विराजमान हुनुहुन्छ । दुवै सिङको माझमा सबै देवी देवताले पुजेका अधिपति पशुपतिनाथ विराजमान हुनुहुन्छ । हुकारमा १४ विद्याकी देवी सरस्वती र सरस्वतीका भाई गणेश बस्नु भएको हुन्छ । गलामा देवराज ईन्द्र बसेका छन् । ११ रुद्र पिठ्युमा प्रविष्णीत छन् । गोबरमा लक्ष्मीले वास गर्नुभएको हुन्छ । गाईको पुच्छरमा धर्म प्रतिष्ठिनत छ त्यसैले गोदान गर्दा पुच्छर (धर्म) समातेर गरिन्छ । गोमुत्रमा गंगा र गोबरमा यमुना बसेकी छिन् । पेटमा पुरा पृथ्वीर, अरण्य पर्वत, वन उपवनसहित बसेकी छन् । चारै थुनमा समुन्द्र (पुर्व सागर, पश्चिपम सागर, उत्तर सागर, दक्षिण सागर) विराजमान छन् । यो गाई माताको विश्व स्वस्थ वर्णन गरियो । सुर्यका असंख्य किरणहरु प्रत्येक रौँ-रौँका जरामा बसेका छन् । गाईको जुन जुन अंगमा जुन जुन देवी देवताको बास छ तिनको स्थान निदेश गरियो । यज्ञ, दान, स्वर्ग, सुख भोग विश्वद ब्रमाण्ड चराचर जगत गाईमा प्रतिष्ठि त छ । त्यस कारणले गाईको हिंसा गर्न भएन । यस पवित्र भूमिमा एउटी गाईको रक्षाको लागि दिलीप आदि राजाहरुले आफ्नो देह पनि समर्पण गरेका थिए ।

परन्तु अफसोचको विषय यसै महान यज्ञीय भूमिमा करोडौ गाईमाताहरुको निर्मम हत्या भइरहेका छ र बिडम्वनापूर्ण ढंगबाट प्रशासन त्यस्ता अपराधलाई कडा कानूनी दायरामा ल्यउन र दण्डित गर्न सक्दैन । जसको मनमा जुन वस्तुको कामना रहेको छ सोही कामनालाई तत्काल पुरा गरिदिने भएर नै गौमाताको नाम संसारभर कामधेनु भनेर प्रसिद्ध छ । कुनै पनि वस्तुको सेवा-पूजा सम्मान आदि कुराहरु त्यस वस्तुमा रहेका गुणहरुको आधारमा हुन्छ । गौ सेवा हाम्रो धर्म र संस्कृतिमा भौतिक विज्ञानमा मात्र आधारित नभएर धार्मिक विज्ञानबाट पनि महत्वपूर्ण सिद्ध हुन आएकोले परम्पराबाट चलिआएको छ । मानव जीवनको सर्वोत्तम उपलब्धि भनेको नै मोक्ष प्राप्तीह हो । मोक्ष प्राप्ती्को लागी आरोग्यता (निरोगिता) को सर्वोपरी महत्व रहेको हुन्छ । आरोग्य प्राप्तीबको लागी आहार, बिहार, व्यायाम, परिश्रम, कर्म सही तरिकाले प्रयोग हुँदै जानुपर्दछ । हाम्रो व्यस्त जीवनको लापरवाहीको कारणले शरीरमा रोगले आक्रमण गर्न थालेपछि औषधि र साधनाको सहारा लिनै पर्ने हुन्छ । त्यसैले हाम्रो पुर्वज ऋषिमुनीहरुले रोगबाट जोगिनको लागी विभिन्न उपायहरुको खोजीको क्रममा आयुर्वेद शास्त्रको निर्माण गरेका हुन् ।

यसै गरी अष्टांग हृदय संहितामा गोमुत्र एक्लैले मात्र बाथ, पित्त, कफ, व्याधिलाई ठीक गर्दछ भनिएको छ । गोमुत्रमा २१ वटा धातु लगायत अन्य महत्विपुर्ण रसायन पाईएको छ । जुन यस प्रकार रहेको छ: Nitrogen, Sulphur, Amonia, Copper, Iron, Urea, Uric acid, Phosphate, Sodium, Potassium, Manganese, Carbolic acid, Calcium, Salt, Vitamin ABCDE, Lactose, Water, Enzymes, Hip uric Acid, Creatine, Awrum Hydroxide ।

गाई हाम्रो राष्ट्रिय जनावर मात्र नभएर हाम्रो संस्कृतिको आरम्भ स्तम्भ हो, नेपालबाहेक भर्खरै मात्र छिमेकी मित्र राष्ट्र भारतको ईलाहाबाद हाईकोर्टले गाईलाई राष्ट्रिय जनावर कायम गरी गौरंरक्षणमा लाग्न सरकारलाई निर्देशित गरेको छ । प्रकृति र पर्यावरणका निम्ति गाईले जति अतुलनिय योगदान कुनै जीवजन्तुले गर्दैन । जब सम्म गाईको संरक्षण हुँदैन तब सम्म यो धर्तीमा शान्ति हुँदैन । कहिले भुकम्प आउने, कहिले बाढी आउने यो सबै Climate Change को मुख्य कारण पशु हत्या हो भन्ने कुरा Einstein को (EPWCEPI Wave Theory) मा उल्लेख गरिएको छ । भारतका वैज्ञानिक डा. मदनमोहन बजाजले पनि सावित गरिसकेका छन जुन भुकम्पको मुख्य कारण E P waves नै जुन प्राणी हत्याबाट उपलब्ध हुन्छ ।

गाईकै सेवा गर्न भगवान श्रीकृष्णले यस धर्तीमा जन्म लिनुभएर गौमाताको सेवा गर्नुभएको थियो । भगवान श्रीकृष्णले भागवत गितामा भन्नुभएको छ “ अन्नाद भवन्ति भूतानी पर्जन्यादन्न सम्भवः यज्ञाद भवति पर्जन्यो यज्ञ कर्म समुदभवः” अर्थात अन्न भएमात्र प्राणीहरुको रक्षा हुन्छ । अन्न तब मात्र उत्पन्न हुन्छ जब समयमा पानी पर्दछ, पानी तब मात्र पर्दछ जब यज्ञादी कार्य गरिन्छ । त्यसैले यज्ञ सर्वश्रेष्ठ कर्म हो । यज्ञ गर्नको लागि अत्यावश्यक पर्ने हवन सामाग्रीहरु गौमाताको गोबर र गौमुत्र तथा दुध नभई नहुने अनिबार्य, लभूत र आधार तत्व हो जो गौमाताबाट मात्र उपलब्ध हुन्छ ।

हाम्रो नेपाल राष्ट्रमा सम्भवतः धर्म निरपेक्ष राट्र घोषित भएको परिणाम हो वा अन्य कुनै केही, त्यो त भन्न सकिन्न तर बिगतको मुलुकी ऐनमा गौहत्याको अपराधलाई “गोबध” भन्ने मुलुकी कानूनी फौजदारी अपराधको श्रेणीमा राखिएको र सोही अनुसारको दण्ड सजायको प्रावधान भएकोमा हालको मुलुकी फौजदारी संहिता नामक कानून अनुसार गोबधको महल नै नराखी पशु हत्या भन्ने मात्र कानून आकर्षण हुने र सोही बमोजिम जुन गाई अथवा गौमाताको हत्या गरेको र सोको अपराधको गम्भिरता अनुसार नै दण्ड सजायको व्यवस्था नभई सामान्य पशु पंक्षी हत्या गरेको जस्तो मान्ने गरी गौहत्याको अपराधलाई पनि सामान्यिकृत गरेको जस्तो पाइएको छ ।

अन्त्यमा हाम्रो देशमा गौ भक्ति जागोस्, यहि कामनाका साथ जय गौ माता ।

(राणा गौ संरक्षण अभियानकी अध्यक्ष तथा रुरु गौसेवा आश्रम रिडी, (कुसेनी/अर्गली)रुरु धामकी उपाध्यक्ष हुन् ।)

…
(नमस्कार ! एउटा कुरा भनौं है, तपाईं पनि लेख्नु न । जीवन र जीवनसँग सम्बन्धित कुनै पनि कुरा लेख्नु । नेपालनाम्चा तपाईंको मिडिया साथी त हो । र, nepalnamcha@gmail.com यसको इमेल हो । यही इमेलमा आफ्नो परिचय, फोटोसहित आफ्ना मनका अनेक कुरा, सबै कुरा पठाउनुहोला ।)