तपस्यामा फल्छ धर्म, तत्वज्ञानमा फुल्छ सुख-शान्ति

धर्म

दीन पन्थी

धर्म भनेको धारणा हो । मान्छे, पशुपन्छी र वस्तुले पनि आफ्नो विशेषता धारण गरेका हुन्छन् । धर्म गरेर गरिने कुरा होइन, छोड्न नहुने कुरा हो ।

मान्छेहरु दुई खुट्टाले टेकेर हिड्छन् । चौपायाहरु चार खुट्टाले टेकेर हिड्छन् । पक्षीहरुका प्वाँख हुन्छन् ती आकाशमा सरर्र उड्छन् । बाघले अरु प्राणी मारेर खान्छ । हरिण घाँसमा चर्छ । आगो तातो हुन्छ । हिउँ चिसो हुन्छ । सिस्नाले पोल्छ । खुर्सानी पिरो हुन्छ । कागती अमिलो हुन्छ । सबै प्राणी र वस्तुले पनि आफ्नो धर्म निभाएका छन् । संसार धर्मले चलेको छ । मान्छेले पनि मानवधर्म निभाउनु पर्छ । धर्महीन मान्छे तापहीन आगो झैं असम्भव र व्यर्थ छ ।

धेरै मान्छेहरु आडम्बर र स्वाब्लाई धर्म ठान्छन् । पूजापाठ, कर्मकाण्ड, टुनामुना र स्वाब्सित धर्मको कुनै सम्बन्ध छैन । यी त जीवनशैली, लोकाचार र संस्कृति मात्र हुन् । ईश्वर पूजा गरे खुशी हुने र नगरे खिन्न हुने अज्ञानी मान्छे जस्तो हुँदैन । ईश्वर संसारको विधाता हो । यस संसारमा जे जति वैभव छ, सम्पत्ति छ त्यो ईश्वरकै हो । मान्छेले चढाएको भेटी पाएर भगवान् प्रसन्न हुँदैन । देवताहरु कंगाल छैनन्–मान्छेले चढाएका धूप, धजा, अक्षता र भेटी बटुलेर हिड्ने ! मान्छेले चढाएको नैवेद्य मान्छेले नै खान्छ । मान्छेले दिएको भेटी, अक्षता मान्छेले नै बटुल्छ । धर्मको गति सूक्ष्म छ । हाम्रो धर्मले जनसेवालाई नै जनार्दनसेवा मान्छ । परोपकारलाई पुण्य र परपीडालाई पाप मान्छ ।

हामी चन्द्र, सूर्य, पृथ्वी, वायु, जल, अग्नि, वृक्ष र नदीहरुलाई देवता मान्छौं । यसमा विश्वकल्याणको भाव छ । यसमा कृतज्ञताको भाव छ । हामीलाई रातमा शीतल उज्यालो दिने चन्द्रमा देवता होइन ? हामीलाई प्रकाश र ताप दिने सूर्य देवता होइन ? हामीलाई बोकेर हिड्ने, पालनपोषण गर्ने पृथ्वी देवता होइन ? जसविना हामी केही क्षण बाँच्न सक्दैनौं त्यस्तो प्राणवायु हाम्रो देवता होइन ? जलविना प्राणी, वनस्पति कोही बाँच्दैन, त्यस्तो जीवनाधार जल देवता होइन ? ताप दिने अग्नि हाम्रा ऋषिमुनिहरुको आविष्कार हो, त्यस्तो अग्नि के देवता होइन ? हामीलाई छहारी, इन्धन, औषधि र प्राणवायु दिने वृक्षलाई देवता मान्नु के उपयुक्त छैन ? हाम्रा देवताहरु प्रत्यक्ष छन् । तिनलाई भेट्न स्वर्गलोक जानु पर्दैन ।

हाम्रा ईश्वर पनि प्रत्यक्ष छन् । हामी तर्कले, अनुमानले, श्रद्धाले, अन्तर्दृष्टिले भगवान् देख्छौं । आँखा नहुनेहरुले रंग र आकृति देख्न सक्दैनन् । भित्री आँखा नहुनेहरुले ईश्वर देख्न सक्दैनन् । ज्ञानीहरु ईश्वरलाई जलमा, थलमा, नभमा, घटघटमा, कणकणमा यत्रतत्र सर्वत्र देख्छन् । हामी महलमा ईश्वर खोज्छौं तर ईश्वर झुपडीमा पनि हुन्छ । हामी झिलीमिली पोशाकमा ईश्वर खोज्छौं तर ईश्वर पसिनाले भिजेका पोशाकहरुमा पनि बस्छ । हामी सुनमा ईश्वर खोज्छौं, सुनमा त कलिको बास हुन्छ । ईश्वर त माटामा बस्छ र त्यही बसेर वनस्पति औषधि र अन्नहरुको सृजना गर्छ । आफैमा परिपूर्ण छ ईश्वर, सर्वव्यापी, शाश्वत, सर्वशक्तिमान् ।

रुपमा धर्म अनेक भए पनि सारमा धर्म एक छ । सबै धर्मको सार परोपकार, शान्ति र कल्याण हो । रmचिको भिन्नताले धर्ममा अनेक सम्प्रदाय, मत र पन्थहरु छन् । नदीहरु जता बगे पनि सागरमा पुग्छन् । सबै धर्महरुमा शान्ति, दया, परोपकार र मानवताका भाव छन् । सबै धर्म सम्मान्य छन् । जे नामले सम्बोधन गरिए पनि भगवान् एक छ । विश्वको विधाता एक छ । धर्मीहरु दोषी हुन सक्छन्, पाखण्डी हुन सक्छन्, आडम्बरी, दम्भी र ढोंगी हुन सक्छन् तर धर्म त गंगाजल झैं निर्मल हुन्छ । जल त स्वच्छ र शीतल नै हुन्छ । त्यसलाई बिगार्ने, मैलाउने त मान्छे हो । सभ्य, उन्नत र सर्वश्रेष्ठ भनिने मान्छे ।

धर्मका संकीर्ण अनुयायीहरुले धर्मलाई धमिल्याउँछन् । एकथरी मान्छेहरु भगवान्लाई आफैले पाले झैं गर्छन् । आफूलाई दाता ठान्छन् । देवतालाई आफूले दया गरेको ठान्छन् तर देवताहरु शक्तिशाली छन्–वायु झैं, जल झैं सूर्य झैं ? पृथ्वीलाई के दियौं ? वायुलाई के दियौं ? सूर्यलाई के दियौं ? बरु लियौं । भगवान्बाट जीवन लियौं । पृथ्वीबाट आधार लियौं । सूर्यबाट ताप र प्रकाश लियौं । जलबाट तिर्खा मेट्यौं । वायुबाट प्राण लियौं । बरु रुखले फल दिन्छन्, नदीले जल दिन्छन् । हामीले के दिन्छौं ? वास्तवमा मान्छे असहाय र अकिञ्चन छ । अर्काथरी मान्छेहरु आफूलाई अधर्मी र नास्तिक ठान्छन् । दुवैथरी मूर्ख हुन्–दुई छेउका । जसले धर्म मान्दिनँ भन्छ, त्यसले चैतन्य मान्दैन, त्यसले सत्य, शान्ति, कल्याण र बुद्धि मान्दैन । त्यसले कर्तव्य र मानवता मान्दैन । धर्म र ईश्वरविहीन जगत् र जीवन शून्य छ । पिताविनाको पुत्र हुँदैन । जगत्पिताविना जगत् पनि हुँदैन जगत् छ र त्यसको निर्माता पनि छ ।

घडा छ र कुमाले पनि छ । नास्तिकता एउटा उन्मादमात्र हो । सुखमा धर्म र ईश्वर चाहिन्न । दुःख र विपत् पर्दा चाहिन्छन् धर्म र ईश्वर । सुखको मूल धर्म हो । मान्छे सबै सुखको खोजीमा छन् । सुखकै खोजीमा बटुलियो धन । आनन्दकै खातिर लेखिए पुराणहरु । सुखशान्तिकै लागि पुजिए देवताहरु । धर्मविना सुख छैन । भगवान्मा विश्वासविना शान्ति छैन । धर्मबाटै चुहिएर झर्छ सुख टपाटप टिप्नुपर्छ हामीले । सुख चुहिरहेको छ, आनन्द बर्सिरहेको छ, क्षण-क्षण । हामी दिग्भ्रमित भएर जिल्लिइरहेका छौं । धर्मतङ्खव र ईश्वरतङ्खव बुझेपछि दुःख छैन, चिन्ता छैन । धर्ममा नित्य सुख छ, चिदानन्द छ । धर्ममा सर्वोत्तम शुभ छ, मंगल छ, शान्ति छ । धर्ममा सतहीहरु कि ढोंगी हुन्छन् कि नास्तिक हुन्छन् । ढोंगीहरु धर्मलाई लोकाचार ठान्छन् । नास्तिकहरु अज्ञानी हुन्छन्, आफैभित्रको ईश्वर चिन्न नसकेर भ्रमित हुन्छन् ।

धर्म त्यही हो जसले हाम्रो कल्याण गर्छ । ईश्वर त्यही हो जसले हाम्रो मनमा राज गर्छ । देवता तिनै हुन् जसको आधारमा हामी छौं । दैत्य तिनै हुन्–जसले हामीमा राग, द्वेष, ईष्र्या र अहंकार भर्छन् । स्वर्ग त्यही हो जहाँ शान्ति र प्रेम छ । नर्क त्यही हो जहाँ हिंसा, वैमनस्य र घृणाको बास छ । कुनै मुकुटधारी भगवान् छैन जसले लौरो लिएर मान्छे चराउँछ । भगवान् हामीभित्रै छ त्यसलाई खोज र चिन । कुनै त्यस्ता रंगीचंगी देवता छैनन् जसले हामीले चढाएका धूप, धजा, अक्षता र भेटी बटुल्छन् । देवता हाम्रै सेरोफेरोमा छन् तिनको स्वागत गर । सिब् र दाह्रा भएका कुनै दैत्य छैनन् बाहिर । दैत्य हामीभित्रै छन्, तिनलाई लखेट । भावनामा बस्छन् देवताहरु । कणकणमा बस्छन् भगवान् ।

शुद्ध चित्त भएमा भगवान् सर्वत्र भेटिन्छन् । तीर्थव्रत, मन्दिर, मूर्ति, पूजा, अनुष्ठान सबै आस्था बढाउने साधन हुन् । जसले कण–कणमा भगवान् देख्छ, अनुभव गर्छ त्यसलाई यी चाहिन्नन् । भगवान् जड छैन, नित्य चैतन्य छ । चैतन्यको अनुभव गर, चैतन्य पूज, चैतन्य बन । पूजा के हो ? केवल सेवा, केवल श्रद्धा । अक्षता चढाऊ–भोकाहरु अघाउँछन् । धजा चढाऊ–नाब्गाहरुको आब् ढाकिन्छ । पाद्य चढाऊ–प्यासीको प्यास मेटिन्छ । अर्घ चढाऊ–नातागतले तागत पाउँछ । फूल च्यातेर जग्गेमा फाल्दैमा स्वर्ग फल्दैन । मूर्तिमा पुर्पुरो ठोक्दैमा भगवान्को दर्शन मिल्दैन । जग्गेमा असत् आर्जनको चन्दा धकेलेर अहब्कार गर्दैमा धार्मिक भइन्न । आडम्बरी, ढोंगी, धनाभिमानी, भ्रष्टाचारी र दम्भीहरुलाई सुख स्वर्गको द्वार खुल्दैन ।

तपस्यामा फल्छ धर्म । तत्वज्ञानमा फुल्छ सुख-शान्ति ।

…

(नमस्कार ! एउटा कुरा भनौं है, तपाईं पनि लेख्नु न । जीवन र जीवनसँग सम्बन्धित कुनै पनि कुरा लेख्नु । नेपालनाम्चा तपाईंको मिडिया साथी त हो । र, nepalnamcha@gmail.com यसको इमेल हो । यही इमेलमा आफ्नो परिचय, फोटोसहित आफ्ना मनका अनेक कुरा, सबै कुरा पठाउनुहोला । सम्पादक)